خوشتر آن باشد که سر دلبران گفته آید در حدیث دیگران

این حضور وی به خاطر سروده ها، بویژه دل سروده ها و دغدغه های اجتماعی و فرهنگی اوست که او را اینگونه محبوب و دوست داشتنی کرده است. این را می توان از زبان دیگران شنید که هر چند درشعر سرایی ، خود سرآمد هستند ، ولی در برابر سپاهی سر تسلیم و تعظیم فرود آورده اند. برای این مدعا می توان به نقد سه گانی اشعار علیرضا سپاهی لائین اشاره کرد که شاعر افغانستانی مقیم ایران ، جناب محمد کاظم کاظمی به خوبی ادای دین کرده است. نقد اشعار سه کتاب : تقویم تنهایی، شرح بت پرستی هاو فواره ها، در روزنامه خراسان مورخ 10 مرداد 94 در صفحه10 ،ادبیات ، درست یک هفته مانده به روز بزرگداشت خبر نگار که روزگاری همراز علیرضا بود به چاپ رسیده است . بفرمایید بخوانید و بدانیدبه بهانه انتشار سه گانه شعر علیرضا سپاهی لایین؛

سه گانه یک شاعر مردمی

خراسان - مورخ شنبه 1394/05/10 شماره انتشار 19032
نویسنده: محمد کاظم کاظمی

علیرضا سپاهی لایین، شاعر توانای دو دهه اخیر، اینک پس از سال ها انزوا و دور بودن از عرصه چاپ و نشر، با سه گانه ای به میدان آمده است. سه کتاب «فواره ها»، «تقویم تنهایی» و «شرح بت پرستی ها» چیزی است که مدت ها وعده انتشارشان توسط نشر سپیده باوران را شنیده بودیم و منتظرشان بودیم.

البته از این شاعر پیش از این هم کتاب هایی منتشر شده بود، از جمله «ما به روایت من» که در سلسله کتاب های تکا. ولی سه کتاب حاضر، کارنامه کاملی از شاعریِ او در این 25 سال است، از شاعری که جزو بهترین های نسل خود بوده است.

باری، «فواره ها» مجموعه ای از شعرهای دهه های هفتاد و هشتاد شاعر است و دو کتاب «تقویم تنهایی» و «شرح بت پرستی ها» شعرهایی از دهه نود را در خود دارد. در مجموع این سه کتاب، بنایی را که این شاعر در شهر شعر امروز برافراشته است و بنایی است سخت جذاب و محکم، کامل می کند. من در این بنا، که اکنون با این سه گانه برافراشته می بینم، چند ستون می بینم که بیشتر وزن شعر او را تحمل کرده اند. و در این مجال، می کوشم که به این ها بپردازم.

ستون  اول، زبان مردم گرایانه

علیرضا سپاهی لایین از اواسط دهه هفتاد و به قول سعدی «در عنفوان جوانی» به قافله شعر زنده و پرتپش آن  سال های خراسان بلکه کشور، پیوست، با درخششی قابل توجه و راه هایی که در غزل گشوده بود.

غزل سپاهی در آن سال ها با یک ویژگی چشمگیر شناخته می شد؛ برخورداری از ویژگی های زبان محاوره، همان که آن را «مردم گرایی در زبان شعر» می تواند خواند، چنان که در این شعر نسبتاً معروف او در آن زمان، می بینیم

گفتند غصه زن و فرزند می خورم

اما دریغ، آنچه نگفتند می خورم

این دردهای کوچک از این مرد، دور باد

من چوب دردهای تنومند می خورم

طوری که درد موی سرم را سپید کرد

دیگر به درد کوه دماوند می خورم

این ویژگی در آن زمان گسترشی بی سابقه در میان جوانان غزلسرا یافت، جوانانی که از زبان فخیم و فاخر ولی سنگواره شده آن زمان خسته شده بودند و در پی گشایشی بودند.

من نمی خواهم و نمی توانم علیرضا سپاهی را تنها پیشگام این مسیر بدانم. این جریان در واقع از ایرج میرزا و حتی قبل از او در شعر معاصر فارسی روی نموده است.

ولی این غیر قابل انکار است که سپاهی در مقیاس خودش بر بسیاری از شاعران هم نسل خود تأثیری قابل توجه گذاشت؛ و چرا پنهان کنم، بر بعضی از ما که یک پیراهن بیشتر از او پاره کرده بودیم نیز. من هیچ نمی توانم تأثیر غزل «کسی دست و پای تکاپو نمی زد» سپاهی را بر غزل هایی از جنس «مباد آسمان بی تو خالی بماند» و «مریز آبروی سرازیر ما را» از خودم، انکار کنم.

باری، در اواخر دهه شصت این جریان پدید آمد و شعر کلاسیک ما به شکل خوبی با زبان زندگی پیوند خورد، هرچند بسیاری  در همین هنرمندی مردم گرایی باقی ماندند و بسیاری از رباعی های امروز در همین فضا سیر می کند. ولی سپاهی به زودی به چیزی دیگر رسید، یعنی روانی کلام و نزدیک شدن آن به زبان محاوره، بدون این که در استفاده از ضرب المثل ها و تکیه کلام های محاوره ای افراط شود. این یک نوع برخورداری از لایه های پنهان تر زبان محاوره است.

ستون دوم، طرح های روایی

دیگر هنرمندی سپاهی که از این هم ارزشمندتر بود، آزمودن طرح های روایی در شعر است، چیزی که شعر دهه هفتاد و هشتاد ما را در سیطره خود گرفته و از شاخصه های غزل این دو دهه است.

«فواره ها» (سروده اوایل دهه هفتاد) شاید بهترین شعر روایی سپاهی لایین و یکی از بهترین سروده های او تا کنون باشد، چنان که بسیاری او را با همین غزل می شناسند. این غزل که گویی یک داستان کوتاه تمثیلی است، به شکلی که دم به دم رو به اوج می رود و من چند بیتی از آن را نقل می کنم.

فواره ها که یخ زده بودند، وا شدند

در ناگهان ظهر زمستان رها شدند

... فواره های ساده که از ارتفاع روز

در زیر بار روشنی خویش تا شدند

... در گیر و دار صحبت فواره و عبور

یاران باد، وارد این ماجرا شدند

فواره های رم زده، در های وهوی باد

یک دست، دست های بلند دعا شدند

... یک عده در عبور خود از ابر و آسمان

در امتداد روشن خود تا خدا شدند

... یک عده نیز خسته و نومید و سربه زیر

از کاروان روشن یاران جدا شدند

... فواره ها، خلاصه بگویم که عاقبت

یک عده ما شدند و گروهی شما شدند

ستون سوم، تنوع

در این روزگاری که شماری از شاعران حتی در یک کتاب شعر خود هم به تکرار می رسند و مرتب با همان ابزارها و تکنیک های رایج خود بازی می کنند و یک سخن را در یک دایره بسته تکرار می کنند، شعر سپاهی همیشه متنوع مانده و همیشه حرف های تازه داشته است.

دایره محتوایی شعر او بسیار گسترده است، در کارنامه شاعری او تقریباً برای همه مسائل، دلبستگی ها و دغدغه های انسان امروز وطن فارسی، می توان شعر یافت؛ از حمد و نعت بگیرید، تا شعر عاشقانه و اجتماعی و سیاسی و مفاخره های ملّی و شعر برای پدر و مادر و فرزند و همسر و زادگاه و کشور و حتی گروه های اجتماعی و فکری مثل هنرمندان و رزمندگان و مسائل منطقه و جهان.

این تنوع محتوایی باعث می شود که ما با هر انتظاری که به دنیای شعر او برویم، دست خالی برنگردیم و مجموعه این سه گانه می تواند برای بسیاری از حالات و احساسات و دغدغه های انسان امروز کاربرد داشته باشد، چه دغدغه یک پدر، چه دغدغه یک شاعر و چه دغدغه یک انسان مذهبی یا انسان میهن دوست. و جالب این که شاعر ما در همه این مضامین و زمینه ها، معمولاً حرف تازه و نکته های نگفته دارد. به ندرت شعری از سپاهی می توان یافت که در جایی ـ و به ویژه در آخر شعر ـ ما را غافلگیر نکند.

ستون چهارم، حرف های تازه

اما یکی از جلوه های بارز این رنگ و بوی خاص در شعر سپاهی ، داوری های متفاوت و گاه اعتراض آمیزی است که نسبت به همه چیز دارد. به واقع در کنار آشنایی زدایی های معمول که در صورت شعر و در تصویرها و مضامین و قافیه و ردیف ها دیده می شود ـ و شعر سپاهی از این ها خالی نیست ـ یک دسته آشنایی زدایی موضوعی در کار او می توان یافت که آنانی را که دوست می دارند مسائل را از زاویه ای دیگر بنگرند، سخت جذاب و خوشایند است. و این شاید عمده ترین دلیل دلبستگی دائمی من به شعرهای سپاهی لایین باشد، که در این بیت ها از چند غزل او می بینیم:

مدام زمزمه کردیم ما عزیزتریم 

چنان که باورمان شد سرآمد بشریم 

تمام راه چنین بود و ما نپرسیدیم 

که با کدام دلیل از تمام خلق سریم ؟

عجب لطیفه بی لطف و کهنه ای است که ما

به آنچه بوده ولی نیستیم ، مفتخریم 

ستون پنجم، تعهدی همیشگی

نه، همیشه هم ستون پنجم بد نیست. به نظر من آنچه علیرضا سپاهی را سپاهی کرده است تعهد دائمی او در شعر است. او شاعری است که شعر را ابزاری قدرتمند برای گفتنِ نگفته ها می بیند و به همین دلیل، هیچ گاه به تفنن شعر نسروده است. در هر شعر او، رد پای یک دغدغه عمیق را می بینیم. این ها از آن جنس شعرهایی نیست که فقط در وصف روسری معشوق سروده می شود یا شاعر در آن ها تلمیحی به چشم درآوردن آقا محمد خان قاجار از مردم کرمان دارد ـ که در این روزها خیلی رایج شده است ـ بلکه از جنسی دیگر است.

از جنس شعرهای کسانی است که دردها، دغدغه ها، پرسش ها و مسائل مهم تری دارند.

البته سه گانه علیرضا سپاهی از شعرهای عاشقانه خالی نیست، چنان که خود او در شعری عاشقانه می گوید

شعرم همیشه زندگی ام بوده است و من

می خواستم که وارد شعرم شود زنم

ولی این عشق هم عشقی است که با جوانب گوناگونی از زندگی آدم ها پیوند می خورد و در فضاهای گوناگون ترسیم می شود.

اما از عاشقانه ها که بگذریم، شاعر ما در این کارنامه بیست و چند سال شاعری، نشان داده است که دو چیز برایش از هر چیز مهم تر است، یکی «وطن» و دیگری «مردم» و به همین دلیل، می کوشد که هیچ گاه از این دو جدا نباشد. بیشتر شعرهای خوب او نیز به نوعی با این دو پدیده گره خورده است.

میهنم را دوست دارم، مردمش را نیز هم

در دلم شیراز جا دارد، ری و تبریز هم

کُردم اما پاسدار پارسی گویان شعر

شهریارم گاه با ترکان شورانگیز هم

*

می گشایم بال دوشادوش ماهش در خیا ل

گرچه سهمی دارم از این آسمان ناچیز هم

کاش مثل کار و زحمت، از بزرگی های قوم

قسمتی می شد نصیب دوستانِ ریز هم

و از این روی، من می توانم سپاهی لایین را یکی از مردمی ترین شاعران امروز بدانم، هرچند بسیاری از مردم از «سپاهی شاعر» بی خبر باشند، چنان که باری خود گفته است.

از این سپاهی شاعر چه انتظاری هست

اگر نخواسته باشید گوش بسپارید

بن مایه گزارش:http://www.khorasannews.com/News.aspx?type=1&year=1394&month=5&day=10&id=7384123#

/ 4 نظر / 90 بازدید
مهدي

درودبراستادبزرگ عليرضاسپاهي كه ازافتخارات وعزيزماهستند.

مهدي

خوشترآن باشدكه سردلبران گفته آيددرحديث ديگران

سپاهی لایین

برادر اهل دل و دانشم، درود و دست‌مریزاد. به زعم من، آنچه از ادبیات مهمتراست، ادبی است که یاران به هم ابراز می‌کنند و من از این که مورد محبت ادیبانه‌ی نیکانی چون شما هستم به خودم می‌بالم. برگزیدن بین مرگ و زندگی دشوار نیست؛ جان به قربان کن همه نیکان و پاکان را و بس! فدای نیکان و پاکان روزگار. بدرود. مال ئاوا عازیزجان.

مهدي

سلام - چه خبرازنشريه سويدا؟